szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 2011-01-10

W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Metody leczenia nerkozastępczego. Dializy otrzewnowe

Pacjent zakwalifikowany do leczenia dializą otrzewnową musi przejść intensywny program edukacji, który dotyczy również jego bliskich lub opiekunów. To klucz do sukcesu leczenia nerkozastępczego.

 

Gdy nerki stają się niewydolne, można zastosować różne sposoby leczenia. W grę wchodzi przeszczep, hemodializa lub dializa otrzewnowa (DO).


Obecnie w Polsce jest dializowanych około 14 tys. pacjentów, z których tysiąc korzysta z dializ otrzewnowych. Pacjent jest leczony nerkozastępczo, jeśli rozwinęła się u niego schyłkowa niewydolność nerek, doprowadzająca do zatrucia organizmu zbędnymi produktami przemiany materii.

 

Dosyć często zdarza się, że pacjenci dowiadują się o swojej poważnej chorobie nagle, gdy konieczne są natychmiastowe dializy. Dla wielu to rozpoznanie staje się życiowym dramatem. Odbierają je niekiedy jako wyrok śmierci, która nastąpi po długiej, pełnej cierpienia walce. Dlatego tak ważna jest tu rola personelu medycznego, który powinien uspokoić pacjenta, pomóc mu zaakceptować jego stan i nauczyć radzić sobie z przewlekłą chorobą.

 

Adaptacja do życia z dializami
Pacjent zakwalifikowany do leczenia DO zdobywa niezbędną wiedzę i umiejętności dotyczące samodzielnego wykonywania zabiegów w domu oraz samoobserwacji na oddziale szpitalnym, na którym będzie również poddawany badaniom okresowym (co ok. 6 tygodni), by jak najdłużej utrzymać optymalny stan zdrowia.


Edukacja pacjenta polega na przekazaniu mu teoretycznych i praktycznych wiadomości na temat DO. Musi przyswoić sobie ogólną wiedzę medyczną na temat istoty choroby i sposobu leczenia, a także nauczyć się konkretnych czynności: wykonywania iniekcji, zmian opatrunku przy ujściu cewnika otrzewnowego, wymiany płynu dializacyjnego metodą ręczną, obsługi cyklera, wstrzykiwacza (o ile pacjent dodatkowo jest obciążony cukrzycą).


W zajęciach teoretycznych może uczestniczyć większa grupa osób, natomiast zajęcia praktyczne należy prowadzić indywidualnie. Każdy dzień szkolenia powinien być tak zaplanowany, aby pacjent mógł nabyć wiedzę teoretyczną i praktyczną na dany temat. Należy też uwzględniać przerwy w trakcie szkolenia, dostosowując jego rytm do stanu ogólnego pacjenta, jego wieku, umiejętności manualnych i możliwości przyswajania wiedzy.


Celem programu wielostopniowej edukacji jest czynne i świadome włączenie się pacjenta w proces przewlekłego leczenia, adaptacja do nowej rzeczywistości i zmniejszenie liczby powikłań (co nie tylko jest korzystne dla pacjenta, lecz również obniża koszty leczenia). Optymalnym rozwiązaniem jest szkolenie pacjenta połączone z kwalifikacją do odpowiedniej opcji przewlekłej DO już w 4. stopniu przewlekłej choroby nerek (PChN).


W 4 st. PChN, gdy współczynnik przesączania kłębuszkowego GFR (glomelural filtration rate) wynosi 29-15 ml/min/1,73m3, pacjent i jego bliscy powinni o trzymać informacje o istocie PChN, leczeniu zachowawczym i możliwościach leczenia nerkozastępczego.


W 5 st. PChN (GFR < 15 ml/min/1,73m3) pacjent i jego bliscy powinni obejrzeć praktyczną prezentację ciągłej ambulatoryjnej dializy otrzewnowej (CADO) i automatycznej dializy otrzewnowej (ADO) oraz otrzymać informacje na temat zalet i ograniczeń CADO i ADO.

 

Organizacja szkolenia
Organizacja szkolenia pacjenta i pomocnika rodzinnego po zakwalifikowaniu do programu DO powinna podlegać określonym procedurom. Pierwsza z nich to wszczepienie cewnika otrzewnowego (hospitalizacja chorego na dzień przed i dzień lub dwa dni po implantacji cewnika). Druga to obserwacja ambulatoryjna przez 2-3 tygodnie i kontrola prawidłowego „wgojenia się” cewnika.

 

Wizyty kontrolne i zmiany opatrunku planuje się w 7., 12. i 14. dobie po zabiegu, w tym czasie odbywa się też wstępne szkolenie, obejmujące naukę zmiany opatrunku oraz warunki prowadzenia dializy w domu, zakończone egzaminem wstępnym. Trzecim elementem procedury jest hospitalizacja po 2-3 tygodniach i rozpoczęcie leczenia dializą otrzewnową. Dializy prowadzi pielęgniarka, kontynując praktyczne szkolenie pacjenta, po którym następuje egzamin końcowy (praktyczny i teoretyczny). Po zdaniu egzaminu pacjent rozpoczyna samodzielny program dializoterapii w domu.


Szkolenie pacjenta powinno być przeprowadzane w odpowiednich warunkach i czasie oraz przez przygotowany do tego typu działań personel medyczny. Miejsce szkolenia to ośrodek DO, a w nim odpowiednio wyposażona sala treningowa CADO. Powinno to być oddzielne pomieszczenie z bieżącą wodą, sprzętem treningowym, materiałami edukacyjnymi i sprzętem audiowizualnym.
Czas szkolenia jest zindywidualizowany i dostosowany do możliwości percepcyjnych pacjenta. Zazwyczaj jest to od 1 do 2 tygodni.

 

W zespole szkolącym kluczową funkcję pełni pielęgniarka, odpowiednio przygotowana do tego zadania pod względem merytorycznym i praktycznym. Szkolenie osób ociemniałych wymaga dodatkowo wyszkolenia w zakresie posługiwania się manualno-werbalną techniką szkolenia (umiejętność wykorzystania odpowiedniego układu dłoni pacjenta jako podstawy łączenia się z systemem podawania płynu dializacyjnego).

 

Osoba szkoląca odpowiada za stworzenie odpowiedniej atmosfery (poczucie bezpieczeństwa i zaufania) i uświadomienie bliskim pacjenta jego trudnej sytuacji (stres spowodowany rozpoznaniem śmiertelnej choroby i związanymi z tym zmianami w życiu pacjenta). Osoba zajmująca się edukacją powinna być empatyczna, cierpliwa, wspierająca (unikanie krytyki) i nawiązująca dobry kontakt z pacjentem.

 

Zakres wiadomości
Program szkolenia powinien być dostosowany indywidualnie do pacjenta, szczególnie gdy jest to osoba starsza, pozbawiona wsparcia rodziny bądź opieki środowiskowej. Ma trzy poziomy: podstawowy (pacjent powinien opanować umiejętność zmiany opatrunku i przeprowadzania wymiany dializacyjnej), średni (chory uczy się rozpoznawać podstawowe powikłania dializy otrzewnowej) i zaawansowany (chory zyskuje umiejętność wstępnego postępowania terapeutycznego do czasu zgłoszenia się do szpitala). 


 Program szkolenia CADO/ADO obejmuje:
1. Podstawowe wiadomości o dializie:
-zasady DO: metoda CADO lub ADO, rola błony otrzewnowej w usuwaniu toksyn mocznicowych,
-płyny dializacyjne: rola, rodzaje i zasady ich stosowania,
-sprzęt używany do CADO/ADO: system CADO – budowa, cykler i zestaw do ADO,
-warunki domowe: miejsce wymiany płynu i magazynowania sprzętu dializacyjnego,
-kontakt z ośrodkiem DO: relacje między pacjentem, rodziną, lekarzem i pielęgniarką, tryb życia, rola pomocnika domowego, zasady kontaktowania się z ośrodkiem DO, wizyty kontrolne,
 

-higiena rąk i ciała, miejsca do wykonywania wymiany w domu oraz magazynowania sprzętu dializacyjnego,
-miejsce do przeprowadzania wymiany: czystość, wyposażenie, oświetlenie,
-sposób stosowania masek,
-sposób postępowania z odpadami dializacyjnymi (worki, linie, igły, strzykawki),
-prawidłowe przechowywanie sprzętu do dializy (suche, czyste pomieszczenie, z odpowiednią temperaturą).


2. Metody dializy otrzewnowej CADO/ADO:
-wymiany metodą CADO: ogrzewanie worków, przygotowanie miejsca do wymiany, wykonywanie wymiany z zastosowaniem odpowiedniej techniki i środków ostrożności, zapobiegających zakażeniu systemu drenów i drenu pacjenta, prowadzenie zapisów w dzienniczku samokontroli CADO, postępowanie ze zużytym sprzętem i dializatem,


-wymiany metodą ADO: nauka obsługi cyklera, zakładania systemu drenów, podłączania do zabiegu, monitorowania i zakończenia zabiegu, udokumentowania jego przebiegu w dzienniczku samokontroli ADO, postępowania ze zużytym sprzętem i dializatem,
-infekcyjne i nieinfekcyjne powikłania dializy otrzewnowej, wymagające szybkiego reagowania (zainfekowanie sprzętu, wyciek płynu z ujścia cewnika, połączeń z drenem łączącym, z worka napływowego) oraz inne (bóle brzucha podczas wpustu i/lub wypustu płynu dializacyjnego, zaparcia, zapalenie otrzewnej, upośledzenie lub brak odpływu/napływu płynu dializacyjnego, mętny lub krwisty wygląd drenowanego dializatu).


3. Pielęgnacja ujścia cewnika otrzewnowego: wygląd prawidłowo zagojonego ujścia zewnętrznego cewnika, opieka nad cewnikiem i jego ujściem zewnętrznym, kontrola szczelności cewnika i prawidłowego zabezpieczenia nakrętką końcówki drenu łączącego oraz prawidłowego ułożenia cewnika i drenu łączącego, nauka zmiany opatrunku oraz postępowania w przypadku zapalenia ujścia zewnętrznego (exit site infection, ESI) i tunelu cewnika.


4. Dieta pacjentów DO: liczba posiłków, zapotrzebowanie kaloryczne, zapotrzebowanie na białko, sód, potas, fosfor i wapń, gospodarka wodno-elektrolitowa (bilans płynów wg reguły Fausta, przewodnienie, odwodnienie, dieta cukrzycowa).
 

5. Materiały edukacyjne, które otrzymuje pacjent, powinny być dla niego zrozumiałe, w jak najlepszym gatunku. Są to plakaty, broszury, książki, dzienniczki samokontroli CADO/ADO, filmy, fartuch treningowy, worki z płynami, zestawy drenów.


Proces szkolenia należy udokumentować (rozpisane ćwiczenia na każdy dzień szkolenia, zdobyte umiejętności praktyczne, test z teorii), a dokumentację tę zachować.

 

Ocena wyników
Najlepszą oceną wyników szkolenia jest to, jak pacjent sobie radzi z samodzielnym wykonywaniem dializy otrzewnowej w domu. Dodatkowym miernikiem jest ilość powikłań infekcyjnych i dni hospitalizacji z ich powodu. Chory ocenia się również sam.
Najczęściej popełnianymi przez pacjentów błędami podczas programu CADO/ADO są zaniedbania zasad higieny i aseptyki.

 

Chodzi o nieodpowiednie mycie rąk lub niewykonywanie tej czynności przed zabiegami, brak maski lub jej niewłaściwe użycie, nieprawidłowy sposób zmiany opatrunku, prowadzący do stanu zapalnego ujścia (ESI) i/lub tunelu cewnika oraz skracanie lub wydłużanie czasu leżakowania płynu przy CADO lub pomijanie niektórych zabiegów przy CADO i ADO.
Błędy pacjenta można zaobserwować podczas wizyt kontrolnych i hospitalizacji, gdy samodzielnie wykonuje wymianę i przedstawia dzienniczek samokontroli pielęgniarce dializacyjnej. W przypadku ADO dodatkowo można skontrolować przebieg zabiegów oraz czy były wykonywane czy nie.

 

Reedukacja i edukacja permanentna
Do reedukacji kwalifikuje się chorych, u których często występują epizody dializacyjnego zapalenia otrzewnej (DZO) lub zapalenia ujścia cewnika. W grę wchodzi także przerwa w leczeniu DO, źle kontrolowane nadciśnienie tętnicze i znaczne przewodnienie. Reedukację częściową przeprowadza się u pacjentów, u których na bieżąco zaobserwowano błędy. Uwzględnia się też uwagi rodziny i opiekunów.


Edukacja permanentna jest prowadzona w ciągu całej terapii DO. Lekarz nefrolog lub pielęgniarka udzielają pacjentowi porad telefonicznie. Ma on możliwość kontaktu z lekarzem lub pielęgniarką oddziału nefrologii przez całą dobę.

 

Edukacyjne vademecum
Pacjent dobrze wyedukowany staje się partnerem dla personelu medycznego prowadzącego terapię DO. Zdobycie praktycznych umiejętności i odpowiedniej wiedzy teoretycznej podczas szkolenia w ośrodku dializ pozwoli mu bezpiecznie przeprowadzać zabiegi DO w domu, zadbać o odpowiednią samoopiekę i samokontrolę.


Wyniki szkolenia powinny być sprawdzane. W przypadku częstych powikłań infekcyjnych lub dłuższej przerwy w wykonywaniu zabiegów DO należy przeprowadzać reedukację. Najlepszą formą edukacji jest edukacja permanentna, która pozwala na bieżąco kontrolować wiedzę i umiejętności praktyczne pacjenta i zmniejszyć w ten sposób ilość powikłań.


mgr Zofia Skowrońska
Stacja Dializ Otrzewnowych Oddziału Nefrologii Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Słupsku
 

Źródło: Magazyn Pielęgniarki i Położnej 7-8.2010
Autor: Zofia Skowrońska
Data dodania: 2011-12-19 10:13:58
Data modyfikacji: 2014-10-31 22:53:19
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.