szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 2011-01-10

W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Kompetencje polskiej pielęgniarki

 Znajomość ogólnych zasad i prawa jest niezbędne do efektywnej i odpowiedzialnej pracy w zawodzie pielęgniarki. Osoba wykonująca zawód pielęgniarki powinna znać swoje obowiązki i prawa i wiedzieć, za co ponosi odpowiedzialność. Musi bowiem mieć świadomość skutków, na które może się narazić, przekraczając swoje kompetencje zawodowe. 

 
Pierwszym aktem prawnym normalizującym sytuację polskich pielęgniarek była ustawa o pielęgniarstwie z 21 lutego 1935 r. W rozumieniu jej artykułu 1 wykonywanie świadczeń pielęgniarskich polegało na: pielęgnowaniu chorych w zakładach i domach prywatnych; wykonywaniu zleceń lekarskich; pracy w zakładach leczniczych, instytucjach zapobiegawczych, zakładach opiekuńczych, instytucjach społecznych, szkołach, zakładach przemysłowych oraz domach prywatnych w zakresie szerzenia higieny ogólnej i osobistej; zwalczaniu epidemii oraz zapobieganiu chorobom.
 
Ustawa zakładała uzyskiwanie prawo wykonywania zawodu pielęgniarki, co wiązało się ze spełnieniem określonych warunków. Według rozporządzenia ministra opieki społecznej z 17 marca 1936 r. rejestrację pielęgniarek przeprowadzała właściwa dla miejsca zamieszkania pielęgniarki wojewódzka władza administracji ogólnej. Artykuł 3 rozporządzenia wymieniał dokumenty niezbędne do rejestracji: dowód obywatelstwa polskiego, świadectwo ukończenia szkoły pielęgniarskiej, lekarskie świadectwo o stanie zdrowia oraz życiorys. 
 
Zmiany do przedwojennej regulacji wprowadziła ustawa z 14 czerwca 1960 r. o przejściowym trybie nabywaniu uprawnień pielęgniarskich. Umożliwiała ona wykonywanie zawodu osobom, które były już przyuczone w zakresie czynności pielęgnacyjnych (asystentki pielęgniarstwa). Te przepisy obowiązywały aż do wejścia w życie ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej z 5 lipca 1996 r.
 
Profesjonalizacja pielęgniarstwa 
W naukach społecznych mianem „profesja” określa się te zawody, które wymagają długotrwałego przygotowania, zwykle ukończenia studiów wyższych, a niekiedy odbycia stażu zawodowego. Profesje powstają w określonym celu; w pielęgniarstwie jest nim utrzymanie zdrowia. 
Powstanie pielęgniarstwa jako zawodu zapoczątkowało proces profesjonalizacji.
 
Oto podstawowe atrybuty, które charakteryzują pielęgniarstwo jako profesję: *zasada licencji, czyli uzyskanie tytułu zawodowego pielęgniarki, *zrzeszanie się w samorządzie zawodowym (członkostwo w okręgowej izbie pielęgniarek i położnych jest warunkiem uzyskania prawa wykonywania zawodu), *posiadanie kodeksu etycznego (Kodeks etyki zawodowej pielęgniarki i położnej), *zapewnienie edukacji na poziomie akademickim, umożliwiającej zdobywanie wysokich kompetencji i ich doskonalenie (za: Poznańska S., Pielęgniarstwo i jego istota. W: Podstawy pielęgniarstwa. T. I, Wyd. Czelej, Lublin 2004). Profesjonalizm określa wysoki standard usług, jednak profesjonalizacja to proces, w którym grupa zawodowa musi dążyć do pogłębiania wiedzy.
 
W odniesieniu do pielęgniarstwa kluczowe znaczenie ma termin „opieka”, definiowany przez słownik jako troszczenie się, dbanie o kogoś, pomoc, doglądanie, pilnowanie. Pomaganie według Haliny Radlińskiej odnosi się do wydobywania z jednostek sił oraz ich wzmacnianie w trudnych chwilach (za: Zarzycka D.: Pielęgnowanie. W: op. cit.). Opieka profesjonalna to działanie podejmowane przez osoby uprawnione do opiekowania się drugim człowiekiem; jest to więc udzielanie pomocy zgodnie z ustalonymi normami i procedurami w oparciu o najnowszą wiedzę z określonej dziedziny. Analogicznie: opiekę nieprofesjonalną sprawują osoby nie mające do tego przygotowania zawodowego.
 
Opiekę profesjonalną pielęgniarka realizuje przez funkcje zawodowe. Mieszczą się w niej zadania ukierunkowane na działanie opiekuńcze, na rzecz własnego profesjonalnego rozwoju oraz na rzecz pielęgniarstwa. Wyróżnia się funkcję opiekuńczą, wychowawczą, promowania zdrowia, profilaktyczną, terapeutyczną i rehabilitacyjną. Przyczyniając się do własnego rozwoju i rozwoju pielęgniarstwa, pielęgniarka dodatkowo pełni funkcje: kształcenia, zarządzania i naukowo-badawczą. Funkcje: opiekuńcza, wychowawcza, kształcenia, zarządzania i naukowo-badawcza mają charakter autonomiczny w tym sensie, że są wykonywane bez pomocy innych profesjonalistów w relacjach: pielęgniarka-pacjent, a także pielęgniarka-zawód.
 
Wewnętrzne i powszechne regulacje prawne zawodu 
 
Regulacje prawne dotyczące zawodu pielęgniarki można podzielić na powszechne i wewnętrzne. Wewnętrznym aktem prawnym jest Kodeks etyki zawodowej pielęgniarki i położnej (przyjęty 9 grudnia 2003 r.). W przyrzeczeniu wskazany jest obowiązek sprawowania profesjonalnej opieki nad życiem i zdrowiem ludzkim oraz obowiązek systematycznego doskonalenia swoich umiejętności i zgłębiania wiedzy. W części ogólnej kodeksu mówi się o świadomym i dobrowolnym podejmowaniu profesjonalnych działań na rzecz podopiecznych, a część szczegółowa nakazuje udzielenie opieki zgodnie z obowiązującymi standardami, uczestnictwo w rozwoju badań naukowych w pielęgniarstwie i ustawiczną edukację. 
 
Powszechnym aktem prawnym jest przede wszystkim ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej (z 5 lipca 1996 r.). Określa ona zasady wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej. Z niej dowiadujemy się, jak osiągnąć profesjonalizm. Innym powszechnym aktem jest ustawa o samorządzie pielęgniarek i położnych (z 19 kwietnia 1991 r.). Wynika z niej, że postęp w zakresie opieki profesjonalnej następuje przez sprawowanie nadzoru nad wykonywaniem zawodu pielęgniarki.
 
Kompetencje zawodowe pielęgniarki
Nabyte uprawnienia i pełnomocnictwa potrzebne do podejmowania określonych działań są zwane kompetencjami, a ich zakres jest uzależniony od stopnia wykształcenia oraz umiejętności (op.cit.). 
 
Zgodnie z art. 4 ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej wykonywanie zawodu pielęgniarki to udzielanie świadczeń zdrowotnych przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, które są potwierdzone odpowiednimi dokumentami. Chodzi szczególnie o świadczenia pielęgnacyjne, zapobiegawcze, diagnostyczne, lecznicze, rehabilitacyjne oraz z zakresu promocji zdrowia. Na świadczenia te składają się określone elementy: *rozpoznawanie warunków i potrzeb zdrowotnych, *rozpoznawanie problemów pielęgnacyjnych, *sprawowanie opieki pielęgnacyjnej, *realizacja zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji (czyli współuczestniczenie w tych procesach), *w określonym zakresie samodzielnie udzielanie świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych i *edukacja zdrowotna, rozumiana jako aktywne działanie w celu poprawy świadomości zdrowotnej populacji.
 
Zawód pielęgniarki wykonuje również osoba, która *naucza zawodu pielęgniarki, *prowadzi prace naukowo-badawcze w dziedzinie pielęgniarstwa i *kieruje pracą zawodową pielęgniarek.
W świetle tej ustawy zawód pielęgniarki jest autonomiczny, tzn. może ona podejmować samodzielne działania i udzielać określonych świadczeń zdrowotnych (zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych) bez zlecenia lekarza.
 
Rodzaj i zakres tych świadczeń precyzują przepisy rozporządzenia ministra zdrowia. Obecnie obowiązuje rozporządzenie z 7 listopada 2007 r. Ich lista jest bardzo obszerna. Dzielą się na takie, które może wykonywać każda pielęgniarka z prawem wykonywania zawodu, i takie, do których realizacji niezbędne jest ukończenie specjalistycznych kursów. Poniżej lista świadczeń, które może wykonać każda pielęgniarka.
 
1. Świadczenia zapobiegawcze:
· prowadzenie poradnictwa w zakresie samoopieki w życiu z chorobą i niepełnosprawnością, 
· prowadzenie poradnictwa w zakresie żywienia dorosłych oraz dzieci zdrowych,
· pielęgnacja skóry i błon śluzowych z zastosowaniem środków farmaceutycznych i materiałów medycznych,
· organizacja izolacji chorych zakaźnie w miejscach publicznych i w warunkach domowych.
 
2. Świadczenia diagnostyczne:
· wykonywanie testów diagnostycznych dla oznaczenia ciał ketonowych i glukozy we krwi i w moczu (wg załącznika nr 1 do powołanego rozporządzenia),
· oznaczanie glikemii za pomocą glukometru,
· wykonywanie pulsoksymetrii,
· wykonywanie spirometrii,
· wstępna ocena ciężkości urazów i organizacja bezpiecznego transportu chorego,
· prowadzenie bilansu wodnego.
 
3. Świadczenia lecznicze:
· ustalanie diety w żywieniu ludzi chorych na podstawie obowiązujących wytycznych,
· dobór i wykorzystanie różnych technik karmienia chorych,
· zakładanie zgłębnika do żołądka i odbarczenie treści żołądkowej,
· wykonywanie zabiegów z zastosowaniem ciepła i zimna,
· zakładanie cewnika do pęcherza moczowego i usuwanie założonego cewnika,
· płukanie pęcherza moczowego,
· wykonywanie zabiegów doodbytniczych,
· doraźne podawanie tlenu,
· wykonywanie inhalacji,
· stawianie baniek lekarskich,
· wykonywanie kaniulacji żył obwodowych,
· doraźna modyfikacja stałej dawki leczniczej insuliny krótko działającej,
· zastosowanie unieruchomienia przy złamaniach i zwichnięciach oraz przygotowanie chorego do transportu,
· zlecanie transportu chorego.
 
4. Świadczenia rehabilitacyjne:
· prowadzenie rehabilitacji przyłóżkowej w celu zapobiegania powikłaniom wynikającym z unieruchomienia,
· prowadzenie usprawniania ruchowego (sadzanie, pionizacja, nauka chodzenia i samoobsługi).
 
Samodzielne wykonywanie czynności ratunkowych przez pielęgniarkę uregulowane jest odrębnymi przepisami (ustawa z 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym). Doraźnie w nagłych sytuacjach pielęgniarka ma prawo samodzielnie zaaplikować pacjentowi niektóre leki przeciwbólowe, miolityczne, przeciwgorączkowe, przeczyszczające, przeciwbiegunkowe, uspokajające, nasenne, podwyższające stężenie glukozy we krwi oraz leki stosowane przy niewydolności wieńcowej serca. Obowiązek poinformowaniu lekarza o samodzielnym wykonaniu świadczenia podyktowany jest dobrem pacjenta, warunkuje prawidłową współpracę w procesie terapeutycznym i efektywność leczenia.
 
Uzyskiwanie uprawnień zawodowych 
Zasady uzyskiwania kompetencji pielęgniarki także precyzuje w ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej (z 1996 r.). Pielęgniarka uzyskuje kwalifikacje zawodowe po ukończeniu szkoły pielęgniarskiej. Tryb realizacji tego wymogu ukształtował się w późniejszych latach i dziś oznacza co najmniej 6-semestralne, obejmujące minimum 4600 godzin kształcenie zawodowe praktyczne (co najmniej połowa tego wymiaru) i teoretyczne (co najmniej trzecia część wymiaru).
 
Szkoły pielęgniarskie to szkoły wyższe prowadzące jednolite lub uzupełniające studia magisterskie oraz szkoły wyższe prowadzące studia zawodowe, nadające tytuł licencjata pielęgniarstwa, które spełniają wymagania określone w standardach kształcenia (muszą mieć akredytację Krajowej Rady Akredytacji Szkolnictwa Medycznego).
 
Standardy kształcenia pielęgniarek w szkołach wyższych i wyższych szkołach zawodnych reguluje rozporządzenie ministra zdrowia z 15 kwietnia 2002 r., które precyzuje program kształcenia, wymogi co do kadry prowadzącej nauczanie, bazy dydaktycznej, wyboru miejsca odbywania praktyk oraz wewnętrzny system oceny jakości kształcenia.
 
Zgodnie z art. 11 ustawy z o zawodach pielęgniarki i położnej konieczne jest nabycie prawa wykonywania zawodu, nadawanego przez okręgową radę pielęgniarek i położnych. O prawo wykonywania zawodu pielęgniarki może ubiegać się osoba, która: *ma obywatelstwo polskie bądź kraju należącego do UE, *ma dyplom ukończenia polskiej szkoły pielęgniarskiej bądź uznany w Polsce za równoważny, *odbyła wymagany staż podyplomowy (…) zgodnie z wytycznymi UE, *posiada pełną zdolność do czynności prawnych, *jej stan zdrowia pozwala na wykonywanie zawodu.
 
Centralny Rejestr Pielęgniarek i Położnych prowadzi Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych z siedzibą w Warszawie. Wpis do niego osoba zainteresowana uzyskuje na pisemny wniosek (szczegóły nt. danych potrzebnych do rejestracji w art. 11a ustawy o zawodach). Pielęgniarka wpisana do rejestru centralnego jest obligatoryjnie członkiem okręgowej izby właściwej ze względu na miejsce wykonywania zawodu.
 
Funkcjonowanie rejestru regulują trzy rozporządzenia ministra zdrowia: * w sprawie trybu postępowania dotyczącego stwierdzenia prawa wykonywania zawodu pielęgniarki i z zawodu położnej oraz sposobu prowadzenia rejestru pielęgniarek oraz rejestru położnych (1992 r.); *w sprawie rejestru pielęgniarek i rejestru położnych (2005 r.); *w sprawie centralnego Rejestru Pielęgniarek i Położnych (2005 r.).
 
Poszerzanie kompetencji zawodowych 
Pielęgniarka ma obowiązek poszerzenia swoich kompetencji w drodze doskonalenia zawodowego; mówi o tym ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej w artykule 10b. Dzięki doskonaleniu zdobywa ona kwalifikacje uprawniające ją do wykonywania określonych czynności. Szkolenie specjalizacyjne (zwane w ustawie specjalizacją), kursy kwalifikacyjne, kursy specjalistyczne, kursy doszkalające to różne formy doskonalenia zawodowego. 
 
Rozporządzenie ministra zdrowia z 29 października 2003 r. wymienia dziedziny (jest ich 22), w których może być prowadzona specjalizacja, a wykaz instytucji prowadzących szkolenia i kursy jest zamieszczany na stronach internetowych izb okręgowych. Możliwości poszerzania kwalifikacji zawodowych dają również studia podyplomowe o pokrewnych kierunkach i studia doktoranckie.
 
* * *
Rozszerzenie przez ustawodawcę zakresu kompetencji pielęgniarki zmierza do zwiększenia jej autonomii wśród zawodów sprawujących opiekę nad pacjentami. Ta okoliczność oznacza większą odpowiedzialność za działania na rzecz chorych. Znajomość praw i obowiązków wynikających z aktów prawnych jest ważnym elementem profesji pielęgniarki. Pozwala jej na odpowiedzialne wykonywaniu zawodu, którego istotą jest troska o drugiego człowieka. 
 
Piśmiennictwo u autorki.
mgr Katarzyna Kieczka
doktorantka I Wydziału Lekarskiego WUM 

Źródło: Magazyn Pielęgniarki i Położnej 11/2010
Autor: Katarzyna Kieczka
Data dodania: 2011-12-29 19:25:05
Data modyfikacji: 2011-12-29 19:28:41
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.