szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 2011-01-10

W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Złośliwy zespół neuroleptyczny i zespół serotoninowy

Wiedzę na temat złośliwego zespołu neuroleptycznego i zespołu serotoninergicznego powinny mieć wszystkie pielęgniarki, nie tylko psychiatryczne, ponieważ zespół ten może wystąpić również u pacjentów leczonych w oddziałach wewnętrznych, gastrologicznych, neurologicznych, opieki paliatywnej i innych.

 

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ang. Neuroleptic Malignant Syndrome – NMS) jest rzadką, ale poważną i potencjalnie śmiertelną reakcją na leczenie neuroleptykami.

 

Dotyczy 0,5-1% pacjentów. Etiopatogeneza NMS nie jest dokładnie poznana. Wskazuje się na zablokowanie receptorów dopaminergicznych w prążkowiu i podwzgórzu lub defekt mięśni szkieletowych.

 

Przyczyną złośliwego zespołu neuroleptycznego mogą być zarówno typowe, jak i atypowe neuroleptyki, leki przeciwwymiotne – prochlorperazyna (Chloropernazinum), metoklopramid, leki przeciwdrgawkowe – karbamazepina (Amizepin, Neurotop retard, Tegretol, Tegretol CR, Timonil), leki przeciwdepresyjne – aripiprazol (Abilify), fluoksetyna (Bioxetin, Fluoxetin, Prozac, Seronil), wenlafaksyna (Efectin, Efectin ER) oraz łączne stosowanie kwetiapiny i fluwoksaminy (Fevarin).

 

Wśród typowych neuroleptyków jako leki powodujące wystąpienie objawów zespołu NMS najczęściej wymienia się haloperidol (Decaldol, Haloperidol), flufenazynę (Mirenil), chlorpromazynę (Fenactil), a spośród neuroleptyków atypowych – klozapinę (Klozapol, Leponex), risperidon (Rispolept), olanzapinę (Zyprexa) i kwetiapinę (Seroquel).

 

Zespół serotoninowy (serotoninergiczny) to jatrogenne, rzadkie, ale poważne powikłanie farmakoterapii przede wszystkim lekami przeciwdepresyjnymi.

 

Przyczyną zespołu serotoninowego jest nadmierna stymulacja receptorów 5-HT1A i 5HT2.

 

Najczęściej obserwowany jest podczas stosowania selektywnych inhibitorów wychwytu serotoniny (SSRI), zarówno w monoterapii lekami z grupy SSRI, jak i w przypadku politerapii lekami z grupy SSRI w połączeniu z innymi substancjami podnoszącymi stężenie serotoniny we krwi.

 

Wśród leków z grupy SSRI objawy zespołu serotoninowego mogą wywoływać: citalopram (Cipramil), escitalopram, fluwoksamina (Fevarin), fluoksetyna (Bioxetin, Fluoxetin, Prozac, Seronil), paroxetyna (Seroxat) i sertalina (Zoloft).

 

Inne grupy leków to inhibitory wychwytu serotoniny i noradrenaliny (SNRI) jak wenlafaksyna (Effectin ER); inhibitory monoaminooksydazy (MAOI) jak moklobemid (Aurorix, Mocloxil), buspiron (Spamilan,Mabuson), L-dopa, lit (Lithium carbonicum), rezerpina (Raupasil), trazodon (Trittico CR), selegilina (Jumex, Niar, Segan, Selerin, Selonor, Selgres); trójcykliczne leki przeciwdepresyjne: amitryptylina, imipramina, klomipramina (Anafranil, Anafranil SR, Hydiphen), doksepina (Doxepin, Sinequan); środki przeciwbólowe: fentanyl (Durogesic, Fentanyl), tramadol (Tramadol, Tramal, Amadol); przeciwdrgawkowe: kwas walproinowy (Convulex, Depakine, Depakine Chrono, Dipromal, Orfiril, Vupral); przeciwkaszlowe: dekstrometorfan (Acodin, Dexatussin); przeciwwymiotne: metoklopramid, ondansetron (Atossa, Zofran); uzależniające: amfetamina, kokaina, LSD; antybiotyki: linezolid, ritonavir (w Polsce nie są stosowane); składniki diety: tryptofan; zioła: dziurawiec; środki hamujące łaknienie: sibutramina (Meridia). 

 

Porównanie złośliwego zespołu neuroleptycznego i zespołu serotoninowego
Cechy Złośliwy zespół neuroleptyczny Zespół serotoninowy
 Początek powolny, w ciągu kilku pierwszych dni lub tygodni farmakoterapii neuroleptykiem nagły, w ciągu kilku minut do 24 godzin od wprowadzenia substancji podnoszącej poziom serotoniny
Śmiertelność 15-20% 23 przypadki opisane do 1999 roku (brak danych procentowych)
Zaburzenia stanu psychicznego i funkcji poznawczych zaburzenia świadomości – od przymglenia przez pobudzenie, katatonię do śpiączki splątanie, podwyższenie nastroju, śpiączka lub stan przedśpiączkowy, pobudzenie, nerwowość, bezsenność
Zaburzenia układu autonomicznego

gorączka i wzmożona potliwość, tachykardia,

podwyższone ciśnienie krwi, tachypnoe, nudności, wymioty, dysfagia, nietrzymanie moczu

gorączka i wzmożona potliwość, tachykardia, przyspieszony oddech lub bezdech, biegunka, niskie lub wysokie ciśnienie krwi
Zaburzenia neurologiczne dystonia, drżenia, akineza, sztywność mięśniowa i zaburzenia czucia mioklonie, drżenia włókienkowe, tremor, wzmożenie odruchów ścięgnistych, zaburzenia koordynacji, rozszerzenie źrenic, akatyzja
Odchylenia w badaniach laboratoryjnych leukocytoza, wzrost stężenia fosfokinazy kreatyninowej (CPK), transferazy alaninowej (ALAT) i asparaginianowej (ASPAT) we krwi, kwasica metaboliczna, hiperkaliemia, mioglobinuria, spłaszczenie rytmu w zapisie EEG leukocytoza, wzrost stężenia fosfokinazy kreatyninowej (CPK), transferazy alaninowej (ALAT) i asparaginianowej (ASPAT) we krwi, kwasica metaboliczna, wzrost stężenia kreatyniny, arytmia komorowa w zapisie EKG
 Powikłania zespół wewnątrznaczyniowego wykrzepiania (DIC), napad padaczkowy, ostre uszkodzenie nerek, rabdomioliza (rozpad włókien mięśniowych), ostre uszkodzenie układu oddechowego pod postacią zatoru czy zapalenia płuc, uszkodzenie mózgu, zawał mięśnia sercowego, uszkodzenie wątroby, sepsa zespół wewnątrznaczyniowego wykrzepiania (DIC), napad padaczkowy, ostre uszkodzenie nerek,  ostre zaburzenia oddychania, ostra hipotonia, zaburzenia rytmu serca pod postacią tachykardii komorowej, śpiączka, kwasica
Poprawa stanu klinicznego w ciągu 5-10 dni w ciągu 24 godzin  

 

Leczenie

W leczeniu złośliwego zespołu neuroleptycznego i zespołu serotoninowego ważne jest szybkie rozpoznanie i natychmiastowe odstawienie podawanych leków.

 

W przypadku zespołu serotoninowego objawy kliniczne ustępują najczęściej w ciągu 24 godzin od momentu przerwania farmakoterapii środkiem wywołującym objawy.

 

W leczeniu obydwu zespołów stosowane jest leczenie objawowe.

 

W NMS stosuje się leki dopaminergiczne: bromokryptynę (Bromergon, Parlodel), amantadynę (Amantix, Viregyt K), lewodopę, pergolit (Permax) oraz leki obniżające napięcie mięśniowe w celu rozluźnienia mięśni i zmniejszenia produkcji ciepła: dantrolen, pankuronium (Pavulon) lub benzodiazepiny, np. diazepam (Relanium, Relsed), lorazepam (Lorafen), klonazepam (Rivotril)).

 

Leczenie prowadzi się aż do całkowitego ustąpienia objawów, czyli dwa do trzech tygodni.

 

W leczeniu wspomagającym zespołu serotoninowego mają zastosowanie benzodiazepiny: klonazepam czy lorazepam w celu zmniejszenia pobudzenia i redukcji napięcia mięśniowego, nifedypina (Cordafen, Cordipin), propranolol do obniżenia ciśnienia tętniczego, chlorpromazyna (Fenactil).  

 

Pielęgnowanie pacjenta w NMS i w zespole serotoninowym

Kompleksowa opieka pielęgniarska wobec pacjentów w złośliwym zespole neuroleptycznym i w zespole serotoninowym ma na celu szybkie rozpoznanie i wyprowadzenie chorego ze stanu bezpośredniego zagrożenia życia.

 

Podstawowym zadaniem pielęgniarki jest wczesne zareagowanie na niepokojące objawy, tj. gorączkę z nadmierną potliwością i sztywnością mięśni.

 

Przy podejrzeniu któregokolwiek z zespołów należy powstrzymać się od podawania leków i natychmiast poinformować lekarza o zaobserwowanych objawach.

 

W przypadku rozpoznania złośliwego zespołu neuroleptycznego lub zespołu serotoninowego należy odstawić podawany lek i przeprowadzić analizę stanu zdrowia pacjenta.

 

Pacjent w stanie ciężkim powinien być przeniesiony na oddział intensywnej terapii.

 

Diagnozowanie złośliwego zespołu neuroleptycznego i zespołu serotoninergicznego obliguje personel pielęgniarski do następującego postępowania:

-pobranie na cito krwi w celu oznaczenia poziomu leukocytów, CPK, ASPAT, ALAT i elektrolitów,

-monitorowanie podstawowych funkcji życiowych; w fazie początkowej i w cięższym stanie co 15 min należy mierzyć ciśnienie krwi, tętno, liczbę oddechów, temperaturę ciała,

-wykonanie badania EKG,

-obserwowanie i ocena co 15 min stanu psychicznego pacjenta w kierunku pojawienia się zaburzeń świadomości.

 

Udział pielęgniarki w leczeniu obu zespołów obejmuje:

-podawanie leków zleconych przez lekarza (z uwzględnieniem zakazu podawania iniekcji domięśniowych ze względu na dodatkowy wzrost CPK, leki można podawać doustnie, a w przypadkach zaburzeń połykania – przez sondę dożołądkową lub dożylnie),

 

-obniżanie temperatury ciała przez stosowanie leków przeciwgorączkowych oraz zewnętrzne chłodzenie ciała za pomocą zimnych okładów, przemywania chłodną wodą, nawiewania wentylatorem, należy zapewnić cienkie, przewiewne ubranie,

 

-nawadnianie chorego przez przepajanie (gdy jest przytomny) lub założenie wkłucia obwodowego i podanie zleconych płynów infuzyjnych;

 

-prowadzenie bilansu przyjmowanych i oddawanych płynów przez monitorowanie ilości płynów podawanych doustnie i dożylnie, częstotliwości oddawania moczu, a jeśli stan pacjenta jest dość ciężki – prowadzenie dobowej zbiórki moczu po wcześniejszym założeniu cewnika,

 

-zapewnienie bezpieczeństwa pacjentowi z uwzględnieniem jego stanu – umieszczenie go w łóżku dostępnym ze wszystkich stron z jednoczesnym zabezpieczeniem przed urazami i upadkiem z łóżka w stanie pobudzenia ruchowego, ewentualnie unieruchomienie pacjenta pasami bezpieczeństwa (zgodnie z Ustawą o ochronie zdrowia psychicznego).

 

Każdy pacjent, zarówno hospitalizowany, jak i leczony ambulatoryjnie powinien mieć świadomość zagrożeń w związanych ze stosowaniem leków.

 

Rolą pielęgniarki jest psychoedukacja, podczas której chory powinien być poinformowany o możliwości wystąpienia takiego powikłania.

 

Edukacja powinna zachęcić pacjenta do samoobserwacji i zgłaszania się do lekarza w przypadku pojawienia się niepokojących objawów, co pozwoli uchronić go przed ciężkimi powikłaniami.

 

Mamy nadzieję, że przekonałyśmy czytelników, że wiedza na temat postępowania w złośliwym zespole neuroleptycznym i zespole serotoninowym jest niezbędna wszystkim pielęgniarkom, nie tylko psychiatrycznym.

Autor: Agnieszka Kania, Aneta Tylec
Data dodania: 2007-01-15 00:00:00
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.