szukaj
Materiały filmowe Zobacz więcej
DSC_2085

DSC_2085

Data: 2011-01-10

W najnowszym numerze
REKLAMA
szukaj

Badania pielęgniarskie. Obciążenia psychiczne i stres

Praca pielęgniarek oddziałów onkologicznych wiąże się z silnymi obciążeniami psychicznymi i stresem. Może to prowadzić do zaburzeń w stanie zdrowia, a także do rozwoju syndromu wypalenia zawodowego. Stres w pracy pielęgniarek jest bardzo silny.

 

Wysokie wymagania prowadzą do powstania zespołu stresu przewlekłego, wyczerpującego zasoby witalne pracownika. Brak równowagi między jego możliwościami a wymaganiami otoczenia stanowi sytuację obciążającą, zagrażającą samopoczuciu. Mogą pojawić się liczne dolegliwości somatyczne.  

 

Źródła stresu

Duże znaczenie mają niesprzyjające czynniki środowiskowe: przeciążenie, presja czasu i bezwzględna terminowość, trudne warunki pracy, praca zmianowa.

 

Stosunki międzyludzkie również bywają trudne, gdy jest wadliwa polityka społeczna, brak wsparcia społecznego, a do tego dołącza się niesprzyjająca struktura organizacyjna i klimat emocjonalny (poczucie osamotnienia, zła komunikacja interpersonalna).

 

Trzeba tu wspomnieć też o uwarunkowaniach indywidualnych: pracownik może przeżywać życiowy kryzys, problemy rodzinne albo może ulegać frustracji, gdy jego własne ambicje, kwalifikacje i aspiracje są niezgodne ze statusem zawodowym.

 

Tolerancja stresu jest różna u różnych ludzi. Mają na nią wpływ czynniki indywidualne (płeć, wiek, wykształcenie, poczucie własnej wartości) oraz czynniki związane ze środowiskiem pracy (praca zmianowa, monotonia, deficyt czasu i in.).

 

Gdy tolerancja jest niska, stres psychologiczny i przeciążenie pracą prowadzą do braku satysfakcji, objawu „wypalenia się”, depresji, zaburzenia snu, zagrożenia chorobami sercowo-naczyniowymi, w tym chorobą wieńcową i nadciśnieniem tętniczym.  

 

Co zagraża

Na uciążliwość pracy pielęgniarek w Polsce składają się: duże obłożenie pacjentami, brak urządzeń pomocniczych, niedostateczne szkolenie w zakresie ochrony własnego organizmu (np. układu ruchu), nieprzestrzeganie przepisów o dopuszczalnych obciążeniach.

 

Pielęgniarek jest za mało, a trudna sytuacja ekonomiczna służby zdrowia prowadzi do dalszych redukcji.

 

Zmniejszenie obsady pielęgniarskiej, zwłaszcza w godzinach popołudniowych i nocnych, to np. niemożność skorzystania z pomocy koleżanki podczas czynności wymagających znacznego wysiłku, zwiększony zakres obowiązków, większe ryzyko narażenia zdrowia.

 

Nieodłącznym elementem pracy pielęgniarki jest kontakt z czynnikami chemicznymi, fizycznymi i biologicznymi.

 

To główne źródło zagrożenia zdrowia. Do czynników chemicznych zaliczamy środki odkażające, dezynfekcyjne, leki (np. cytostatyki), gazy anestetyczne (podtlenek azotu), gazy do sterylizacji (tlenek etylu).

 

Mają one wpływ na stan zdrowia reprodukcyjnego, są mutagenne, niektóre wywołują reakcje alergiczne. Czynniki fizyczne to promieniowanie rentgenowskie, ultrafioletowe, podczerwone i laserowe.

 

Materiał biologiczny to główne źródło zagrożenia zdrowotnego pracowników służby zdrowia: wirusy, będące szczególnym zagrożeniem dla kobiety i jej ewentualnej ciąży, takie jak: wirus różyczki, cytomegalii, opryszczki, zapalenia wątroby typu B i C, HIV oraz parwowirusy.

 

Istotnym czynnikiem mającym wpływ na zdrowie pielęgniarek jest praca zmianowa (na noc).

 

Rozregulowane rytmy dobowe snu i czuwania wpływają na równowagę organizmu i procesy regulacyjne, co objawia się schorzeniami układu pokarmowego (nieżyty, choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy), sercowo-naczyniowego (choroba wieńcowa i zawał serca), nadwagą i otyłością, zaburzeniami reprodukcji, snu, zwiększonym zmęczeniem, obniżeniem koncentracji i uwagi (przyczyny wypadków w pracy).

 

Niedogodności pracy zmianowej są dotkliwsze przy tzw. szybkiej rotacji dyżurów (co 1-3 dyżury). Osoby zatrudnione w takim systemie uskarżają się na ciągłe zmęczenie, kłopoty ze snem, zakłócenia w życiu rodzinnym.

 

Częściej niż pracujące w innym systemie koleżanki sięgają po lekarstwa i używki, więcej palą, cierpią z powodu różnych schorzeń, odwiedzają lekarza i korzystają ze zwolnień. Wszystkie te czynniki, a przede wszystkim codzienny kontakt z chorymi i ich cierpieniem oraz poczucie odpowiedzialności, sprzyjają rozwojowi zespołu wypalenia zawodowego.

 

Wypalenie definiuje się jako rezultat wyczerpania emocjonalnego, końcowy skutek rozczarowania pracą. Lecz stres nie musi powodować wypalenia. Ludzie mogą dobrze prosperować w stresującej i wymagającej wysiłku pracy, jeśli mają poczucie, że ich praca ma sens.  

 

Portret pielęgniarek z dwóch klinik

Celem naszej pracy była ocena obciążenia psychicznego w pracy pielęgniarek oddziałów onkologicznych w Gdańsku.

 

W 2004 r. przeprowadziłyśmy badania, które objęły 30 pielęgniarek (13 z Katedry i Kliniki Chirurgii Onkologicznej i 17 z Katedry i Kliniki Chirurgii Klatki Piersiowej AM w Gdańsku). Badania były anonimowe i dobrowolne.

 

Posłużyłyśmy się w nich ankietą własnej konstrukcji i Skalą obciążenia psychicznego (wersja opracowana dla pielęgniarek przez M. Beisert) zawierającą 14 pytań o czynniki stresogenne.

 

Średni staż pracy badanych wynosił 10 lat. 29 pielęgniarek pracowało na cały etat, 23 w systemie zmianowym, 24 na stanowisku pielęgniarki odcinkowej, dwie były pielęgniarkami oddziałowymi, jedna zastępczynią pielęgniarki oddziałowej, dwie pracowały jako zabiegowe i jedna – bronchoskopowa.

 

Jedna osoba miała wyższe wykształcenie pedagogiczne i specjalizację z organizacji i zarządzania, trzy – specjalizację chirurgiczną.

 

Jak bronią się przed stresem? Ważną rolę odgrywają zainteresowania pozazawodowe: 10 osób czyta książki, 7 uprawia sport i słucha muzyki, dwie dla relaksu zajmują się pracą na działce, korzystaniem z komputera, pojedyncze wybierały szycie, plastykę, hodowlę psów, 4 osoby nie wymieniły żadnych takich zająć.

 

W jaki sposób trafiły do zawodu? 16 osób wybrało swoją pracę świadomie, 14 przez przypadek, chociaż w zasadzie dla 20 decydujące przy wyborze zawodu były własne zainteresowania. Trzem osobom w decyzji pomogli rodzice, a jednej koleżanka.

 

Swoje przygotowanie zawodowe w szkole pielęgniarskiej 14 osób oceniło jako dobre, a 8 – jako wystarczające. Zdaniem 9 było one oderwane od realiów, a 6 ubolewało, że zabrakło w nim treningu umiejętności społecznych i interpersonalnych, dla 4 było zbyt teoretyczne, a jedna osoba uznała, że szkoła wyposażyła ją wyłącznie w umiejętności instrumentalne.

 

W kursach dokształcających uczestniczy 10 osób, korzystają one również z czasopism specjalistycznych i literatury przedmiotu, 9 pielęgniarek ma taką potrzebę, ale ich zdaniem szkolenia są trudno dostępne, 5 osób po literaturę sięga czasami, dwie często.

 

Jak oceniają swoją sytuację materialną? 23 średnio, 6 dobrze, jedna jest nawet całkiem zadowolona. Natomiast po reformie ochrony zdrowia ogólna sytuacja pielęgniarek w ocenie respondentek zmieniła się na niekorzyść i zdaniem 20 jest zła lub bardzo zła, tylko 10 uważa ją za dostateczną.

 

Każda pielęgniarka doświadcza w pracy wielu sytuacji stresujących. Skala obciążenia psychicznego pozwala ocenić siłę stresu poszczególnych czynników.

 

Przyczyny obciążenia psychicznego i nasilenie doznawanego stresu.

Odsetek badanych, dla których stresor jest dokuczliwy: B bardzo, Ś średnio, T trochę, W wcale.

Czynnik stresogenny B Ś T W
1. Zachowanie pacjentów 13,3 16,7 56,7 13,3
2. Kontakty z pacjentami 3,3 10,0 43,3   43,3
3. Wymagania przełożonych 20,0 46,6  23,3  10,0
4. Atmosfera w pracy 30,0 26,7  26,7  16,7
5. Współpraca z zespołem pielęgniarskim 16,7 16,7  46,6  20,0
6. Nadmierna biurokracja 60,0 23,3  16,7  -
7. Praca zmianowa 10,0 23,3  36,7  30,0
8. Wymagania rodzin pacjentów 13,3 30,0  53,3  3,3
9. Rozbieżności między wyobrażeniami a rzeczywistością zawodową 26,7 33,3  30,0  10,0
10. Współpraca z lekarzami 3,3 20,0 50,0  26,7 
11. Niekorzystne warunki pracy 26,7  23,3 40,0  10,0 
12. Wadliwa organizacja pracy 20,0  40,0  33,3  6,7
13. Niski prestiż społeczny 50,0  13,3  23,3  13,3
14. Niskie dochody 76,7  6,7  13,3  3,3

    

Wnioski

Wyniki badań pokazują, że pielęgniarki są w dużym stopniu narażone na obciążenia psychiczne wpływające niekorzystnie na ich pracę.

 

Za najbardziej obciążające i stresujące pielęgniarki uznały niskie dochody, nadmierną biurokrację, niski prestiż społeczny, atmosferę w pracy.

 

Mniej stresowały je (Ś – średnio) wymagania przełożonych, wadliwa organizacja pracy, rozbieżności między wyobrażeniami a rzeczywistością zawodową.

 

Za dość obciążające (T – trochę) pielęgniarki uznały zachowania pacjentów, wymagania rodziny pacjenta, przebieg współpracy z lekarzami. nadmierną biurokrację, niekorzystne warunki pracy.

 

Natomiast, jak wynika z naszych badań, bardzo wielu pielęgniarek wcale nie obciąża kontakt z pacjentem, praca zmianowa, współpraca z lekarzami i z zespołem.

 

Nie stwierdzono zależności pomiędzy wiekiem pielęgniarek, stażem pracy, systemem pracy, stanowiskiem a odczuwanymi obciążeniami psychicznymi.  

 

Zdrowie pracowników a prawo

Ograniczenie wpływu niekorzystnych warunków pracy wymaga przestrzegania podstawowych zasad BHP w placówkach służby zdrowia. Podstawową sprawą jest systematyczna ocena stanu zdrowia pracowników.

 

Zakres i częstotliwość badań profilaktycznych reguluje Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 30 maja 1996 r.

 

Kwestię narażenia na leki przeciwnowotworowe (ze względu na ich szczególną szkodliwość) reguluje odrębny przepis: Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 11 września 1996 r.

 

Rozporządzenie z 10 września 1996 r. wymienia prace wzbronione kobietom w ciąży i karmiącym, a Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 30 lipca 2002 r. zawiera wykaz chorób zawodowych, szczegółowe zasady postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznania i stwierdzenia chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w tych sprawach.  

 

Piśmiennictwo u autorek.  

Autor: Ilona Książek, Janina Książek
Data dodania: 2008-04-23 11:50:39
Oceń
  • Currently 1.5/5 Stars.
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
Wyślij znajomemu
Wpisz adres e-mail osoby, do której chcesz wysłać informacje.

Informacja

Zaloguj się aby dodać komentarz.



REKLAMA
 
 
ISSN 2083-7852
Projekt i realizacja
UNIA EUROPEJSKA

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.